Basiliek van St. Servatius, Maastricht

De Sint-Servaasbasiliek is een rooms-katholieke kerk gewijd aan Sint-Servaas in Maastricht. De architectonisch hybride, maar overwegend romaanse kerk staat naast de gotische Sint-Janskerk, grenzend aan het centrale plein van de stad.

De huidige kerk is waarschijnlijk de vierde kerk die gebouwd werd op de plaats van het graf van Sint Servaas, een Armeense missionaris die bisschop van Tongeren was en naar verluidt in 384 in Maastricht overleed. Een grote stenen kerk, gebouwd rond 570, verving een kleine gedenkkapel op het graf van de heilige. Deze kerk werd eind 7e eeuw vervangen door een grotere, en vervolgens door het huidige gebouw, dat in verschillende fasen over een periode van meer dan 100 jaar werd gebouwd. Het schip werd gebouwd in de eerste helft van de 11e eeuw, het transept in de tweede helft van die eeuw en het koor in de 12e eeuw. De romaanse kerk werd gebouwd in een periode waarin het kapittel van Sint Servaas nauwe banden onderhield met de Heilige Roomse keizers, wat resulteerde in een gebouw met de kenmerken van een Duitse rijkskerk. De inwijding van de kerk in 1039 werd bijgewoond door keizer Hendrik III en twaalf bisschoppen. De meeste middeleeuwse provoosts van de kerk waren zonen van de hoogste Duitse adellijke families.

In de loop der eeuwen onderging het interieur van de kerk vele veranderingen. In de 17e eeuw werd het gotische koorhek met gebeeldhouwde afbeeldingen van het leven van Servaas gesloopt. Fragmenten van het 14e-eeuwse hek werden ontdekt tijdens restauratiewerkzaamheden in de jaren 1980 en worden nu bewaard in het lapidarium van de kerk in de oostelijke crypte. Tegen het einde van de 18e eeuw was het gehele kerkinterieur wit geschilderd, waren de kleurrijke middeleeuwse glas-in-loodramen vervangen door kleurloos glas en had de kerk een uitgesproken barok uiterlijk.

In 1797 ontbonden de Franse revolutionairen het kapittel en gebruikten de troepen de kerk als paardenstal. In 1804 werd de kerk opnieuw een parochiekerk. In deze periode werd het interieur van de kerk onherstelbaar beschadigd. Om liturgische redenen werd het noodzakelijk geacht het verhoogde koor te verlagen. De onderliggende crypte uit de 11e eeuw werd volledig gesloopt en de meeste gebeeldhouwde kapitelen gingen verloren. Ook het hoofdaltaar, waarop eeuwenlang de reliekkist van Sint Servaas had gestaan, werd gesloopt. Tussen 1866 en 1900 onderging de kerk een ingrijpende restauratie, waarbij een deel van de schade die eerder in die eeuw was aangericht, werd hersteld.

Door de eeuwen heen hebben de aanwezigheid van het graf van Sint Servaas in de crypte van de kerk en de vele relikwieën in de kerkschat grote aantallen pelgrims aangetrokken. Vanaf de 14e eeuw (maar mogelijk eerder) werd in samenwerking met de nabijgelegen Dom van Aken en de abdij van Kornelimünster een zeven jaar durende pelgrimstocht georganiseerd, die tienduizenden bezoekers naar de regio trok. Deze zogenaamde Heiligdomsvaart duurde voort tot 1632, toen Maastricht zich bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden aansloot. De Heiligdomsvaart werd in de 19e eeuw nieuw leven ingeblazen en de traditie wordt tot op de dag van vandaag voortgezet.

Sinds de schenking van een zilveren reliekschrijn in de vorm van een Romeinse triomfboog door Karel de Grote's biograaf Einhard in c. 830 heeft de kerk veel schatten verworven, waarvan de meeste nu in de schatkist worden bewaard. Tot de hoogtepunten behoren het reliekschrijn en de reliekschrijnbuste van Sint-Servaas, de sleutel, de beker, de kromstaf en het borstkruis van Sint-Servaas, een groot patriarchaal kruis en vele andere reliekschrijnen en liturgische vaten, evenals een belangrijke collectie middeleeuws ivoor en textiel.

Tegenwoordig is de Sint-Servaasbasiliek de hoofdkerk van Maastricht. Paus Johannes Paulus II maakte de kerk tijdens zijn bezoek in 1985 tot Basilica Minor.

Aangepast uit https://en.wikipedia.org/wiki/Basilica_of_Saint_Servatius